ยาเพร็พ หรือ PrEP คือยาป้องกัน HIV ก่อนมีโอกาสสัมผัสเชื้อ สำหรับผู้ที่ยังไม่มี HIV และต้องการเพิ่มทางเลือกในการดูแลตัวเอง PrEP ไม่ใช่วัคซีน ไม่ใช่ยาคุมกำเนิด และไม่ใช่ยารักษา HIV [1]
ก่อนเริ่ม: ควรตรวจ HIV และให้หน่วยบริการช่วยเลือกชนิดกับวิธีใช้ อย่าซื้อยา เริ่มยา หรือทำตามสูตรตัวเลขจากอินเทอร์เน็ต เพราะ PrEP แต่ละชนิดมีวิธีใช้และข้อควรระวังต่างกัน [1]
ยาเพร็พช่วยป้องกันอะไร
เมื่อใช้ถูกวิธี PrEP ช่วยลดโอกาสรับ HIV ได้มาก แต่ไม่มีวิธีใดควรรับรองผลเฉพาะบุคคลว่าเกือบหรือเต็ม 100% ประสิทธิผลขึ้นอยู่กับการใช้ถูกชนิด ถูกแผน และความต่อเนื่องตามสถานการณ์ [1]
PrEP ไม่ป้องกันซิฟิลิส หนองใน หนองในเทียม เริม HPV หรือการตั้งครรภ์ คุณอาจเลือกใช้ถุงยาง สารหล่อลื่น การตรวจสุขภาพทางเพศ หรือวิธีคุมกำเนิดร่วมตามความต้องการ ไม่ควรใช้ข้อมูลนี้ตัดสินหรือกดดันการตัดสินใจของใคร [1]
ใครอาจพิจารณาใช้ PrEP
ขอคำปรึกษาได้หากใช้ถุงยางไม่สม่ำเสมอ มีคู่ที่สถานะ HIV ยังไม่แน่ชัด มีคู่นอนหลายคน ใช้อุปกรณ์ฉีดร่วมกัน เคยใช้ PEP หรือเพียงต้องการวิธีป้องกันที่ควบคุมได้ด้วยตัวเอง ไม่จำเป็นต้องรอให้คิดว่าตัวเองอยู่ใน “ผู้ที่อาจมีโอกาสสัมผัสเชื้อสูง” [1]
PrEP มีแบบไหนบ้าง
PrEP อาจมีแบบรับประทานทุกวัน แบบรับประทานตามเหตุการณ์ และแบบฉีดออกฤทธิ์ยาว ไม่ใช่ทุกแบบเหมาะกับทุกคนหรือมีให้บริการทุกแห่ง การเลือกขึ้นอยู่กับชนิดยา เพศกำเนิด ช่องทางสัมผัส สุขภาพ ความสามารถในการวางแผน และความสะดวกในการมาตามนัด [1]
PrEP แบบรับประทานตามเหตุการณ์มีเงื่อนไขเฉพาะและไม่เหมาะกับทุกคน ไม่ใช้สูตรจำนวนเม็ดหรือชั่วโมงจากบทความเริ่มยาเอง ให้ผู้ให้บริการประเมินชนิดยาและวิธีใช้ตามแนวทางที่ใช้ดูแลคุณ [1]
ก่อนเริ่มต้องตรวจอะไร
การตรวจ HIV เป็นขั้นตอนสำคัญ เพราะหากมี HIV อยู่แล้ว ต้องใช้แผนรักษาที่ครบถ้วนกว่า PrEP หน่วยบริการอาจพิจารณาสุขภาพไต ไวรัสตับอักเสบบี โรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์ การตั้งครรภ์ ยาประจำ ฮอร์โมน สมุนไพร และอาหารเสริมตามชนิด PrEP กับข้อมูลของคุณ [1]
ไม่ใช่ทุกคนต้องตรวจรายการเดียวกันหรือกลับทุก 3 เดือนเสมอ ตารางติดตามอาจต่างกันตามชนิด PrEP อายุ สุขภาพ และแนวทางของหน่วยบริการ [1]
ถ้าเหตุเพิ่งเกิดควรทำอย่างไร
หากเหตุสัมผัสเกิดภายใน 72 ชั่วโมง ให้ติดต่อหน่วยบริการทันทีเพื่อประเมิน PEP ซึ่งควรเริ่มเร็วที่สุด PrEP ไม่ได้ใช้แทน PEP เพื่อย้อนกลับไปป้องกันเหตุที่เกิดแล้ว หากเกิน 72 ชั่วโมงก็ยังควรไปปรึกษาเพื่อวางแผนตรวจและการป้องกันครั้งต่อไป [2] [1]
ถ้าลืมหรือขาดยาควรทำอย่างไร
อย่าใช้กฎเดียวว่าให้นึกได้แล้วกินทันทีหรือข้ามเสมอ เพราะคำแนะนำขึ้นอยู่กับชนิด PrEP วิธีใช้ จำนวนมื้อที่พลาด และเวลาเกิดเหตุ อย่าเพิ่มยาเป็นสองเท่าหรือสลับแผนเอง ให้จดเวลาแล้วติดต่อคลินิกหรือเภสัชกร [1]
ผลข้างเคียงที่ควรรู้
คนจำนวนมากใช้ PrEP ได้โดยไม่มีปัญหารุนแรง บางคนอาจคลื่นไส้ ปวดศีรษะ อ่อนเพลีย หรือมีอาการบริเวณฉีด อาการใหม่ไม่ได้เกิดจากยาเสมอไปและไม่ควรรับรองว่าจะหายเองทุกกรณี [1]
หากอาการรบกวนชีวิต ไม่ดีขึ้น อาเจียนจนกินยาไม่ได้ หรือมีเรื่องที่กังวล ให้ติดต่อหน่วยบริการก่อนหยุดยา ถ้ามีหายใจลำบาก หน้าหรือคอบวม เป็นลม สับสน หรืออาการทรุดเร็ว ให้ไปฉุกเฉินทันที [1] [3]
ไต กระดูก และไวรัสตับอักเสบบี
PrEP แบบรับประทานบางชนิดต้องคำนึงถึงไตและกระดูก แต่ความเสี่ยงไม่เหมือนกันทุกสูตร หากมีไวรัสตับอักเสบบี ยาบางชนิดอาจออกฤทธิ์ต่อไวรัสนี้ด้วย การหยุดโดยไม่มีแผนอาจทำให้ตับอักเสบกำเริบ จึงควรแจ้งประวัติและปรึกษาก่อนหยุดหรือเปลี่ยนยา [1]
ขอรับ PrEP ได้ที่ไหน
รายชื่อหน่วยบริการ เวลาเปิด สิทธิ และค่าใช้จ่ายเปลี่ยนแปลงได้ ควรตรวจสอบกับโรงพยาบาล คลินิกสุขภาพทางเพศ หรือระบบนัดหมายที่เชื่อถือได้ก่อนเดินทาง ถามให้ครบว่ามีค่ายา ค่าตรวจ ค่าพบผู้ให้บริการ และค่านัดติดตามเท่าไร รวมทั้งรับสิทธิใดได้บ้างในวันที่ติดต่อ
ไม่ควรยึดราคาต่อเดือนหรือรายชื่อคลินิกจากบทความเก่า หากซื้อยาออนไลน์หรือได้รับจากคนอื่น ให้นำรูปฉลากไปให้เภสัชกรหรือหน่วยบริการตรวจ และอย่าเริ่มเองก่อนตรวจ HIV
คำถามที่พบบ่อย
ใช้ฮอร์โมนอยู่ ใช้ PrEP ได้ไหม
หลายคนใช้ร่วมกันได้ ควรแจ้งชื่อและวิธีใช้ฮอร์โมนทั้งหมดเพื่อให้เจ้าหน้าที่ตรวจความเหมาะสม [1]
ต้องใช้ถุงยางทุกครั้งไหม
PrEP ช่วยป้องกัน HIV ส่วนถุงยางช่วยลดโอกาสโรคติดต่อทางเพศสัมพันธ์อื่นและการตั้งครรภ์ได้ การเลือกใช้เป็นการตัดสินใจตามความต้องการและสถานการณ์ ไม่ควรใช้เพื่อกล่าวโทษหรือตัดสินกัน [1]
PrEP ต้องใช้ตลอดชีวิตไหม
ไม่จำเป็นสำหรับทุกคน แต่ควรวางแผนหยุดให้ครอบคลุมเหตุล่าสุดและดูแลเรื่องไวรัสตับอักเสบบีเมื่อเกี่ยวข้อง [1]
ขอคำปรึกษาก่อนได้ไหม
ได้ การถามข้อมูลไม่ได้ผูกมัดว่าต้องเริ่มยา คุณสามารถคุยเรื่องประโยชน์ ข้อจำกัด ค่าใช้จ่าย และความเป็นส่วนตัวก่อนตัดสินใจ
อ่านต่อ
อ่านต่อได้ที่ ระหว่างใช้ PrEP ต้องตรวจอะไรบ้าง และ ความสำคัญของการตรวจ HIV
สรุป
PrEP เป็นทางเลือกป้องกัน HIV สำหรับผู้ที่ยังไม่มี HIV ขั้นแรกคือการตรวจและคุยกับหน่วยบริการ จากนั้นใช้ตามแผนและติดตามตามนัด หากลืมยา มีผลข้างเคียง หรืออยากหยุด ให้ขอคำแนะนำก่อนปรับเอง [1]
หมายเหตุ บทความนี้ให้ความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล การเลือก เริ่ม หยุด หรือเปลี่ยน PrEP ควรตัดสินใจร่วมกับแพทย์ เภสัชกร หรือเจ้าหน้าที่สาธารณสุขที่ดูแลคุณ
หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ
แหล่งอ้างอิง
- กรมควบคุมโรค — แนวทางการจัดบริการ PrEP ประเทศไทย ปี 2568
- องค์การอนามัยโลก — คู่มือผู้ให้บริการ PrEP ปี 2024
- CDC — ข้อมูลการดูแลผู้ใช้ PrEP
อ้างอิงตามข้อความที่ตรวจทาน
ตรวจทานและปรับปรุงเนื้อหา: 24 ตุลาคม 2569


